Türkiye’depsikiyatrik teşhis almış kişilere ve zihinsel engelli bireylere yönelik hizmetler iki bölümde ele alınabilir:

Psikiyatrik teşhis almış bireylere yönelik mevcut hizmetler ve sorunlar:

• Psikiyatrik hizmetler T.C. Sağlık Bakanlığı’na bağlı ve oldukça geniş bölgelere hizmet veren altı bölge hastanesi tarafından sağlanmaktadır. Söz konusu hastanelerde sağlanan yatılı hizmet, ağırlıklı olarak ilaç ve elektroşok tedavilerine dayanmaktadır. Yaygın ruh sağlığı hizmetlerinin bulunmayışı sebebiyle pek çok kişi için “son durak” olarak görülen hastanelerde sık sık gündeme gelen şiddet, kötü muamele ve istismar gibi insan hakları ihlalleri yaşanmaktadır. Önleyici ya da hastanede yatışın ardından destekleyici ve topluma yeniden uyum sağlamayı kolaylaştırıcı herhangi bir kamu hizmeti bulunmamaktadır.
  
• Sağlık hizmetlerinin dışında psikiyatrik teşhis almış bireylerin toplumsal yaşama aktif, bağımsız ve üretken bireyler olarak katılımını teşvik edici eğitim, beceri kazandırma, istihdam, barınma ve sosyal destek sistemleri de yok denecek kadar azdır. Buna istisna teşkil edebilecek sayılı örnekler arasında Elazığ Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin Hollanda Hükümeti’nin girişimiyle başlattığı “Korumalı Ev” projesi ve şizofreni derneklerinin gerçekleştirdiği ve kısıtlı sayıda hastaya ulaşabilen projeler sayılabilir.
  
• Hukuki alanda ise tam bir boşluk söz konusudur. Psikiyatri hastalarının haklarını güvence altına alan; istemsiz yatış, kurumlarda alıkonulma, tedavi prosedüründe söz hakkına sahip olma, yasal temsilci tayin etme gibi süreçleri düzenleyen ve diğer sosyal, ekonomik haklarını güvence altına alan hiçbir yasa bulunmamaktadır.

Zihinsel engelli bireylere yönelik hizmetler ve sorunlar:

• Zihinsel engellilik alanında ise T.C. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu’na bağlı bölgesel yatılı rehabilitasyon merkezleri ve bazı yerlerde yerel yönetimlerin girişimleriyle kurulmuş rehabilitasyon merkezleri dışında sistem neredeyse tümüyle özel rehabilitasyon merkezlerine dayanmaktadır.
  
• Hiçbir sosyal güvencesi olmayan zihinsel engelli bireylere Milli Eğitim Bakanlığı tarafından denetlenen özel rehabilitasyon merkezlerinde grup ve bireysel terapi görme imkanı tanınmaktadır. Ancak haftada toplam altı saati geçmeyen bu hizmet, bu bireylerin gelişimi ve toplumsal yaşama katılımı için yeterli değildir.
  
• Zihinsel engelli bireylerin eğitim ve sosyal destek sistemlerine entegrasyonu oldukça sınırlı seviyededir. Zihinsel engelli bireylerin ve ailelerinin toplumsal yaşama katılımlarını kolaylaştıracak kapsamlı uygulamalar bulunmamaktadır.

Hem zihinsel engelli hem de psikiyatrik teşhis almış bireylere yönelik damgalama ve ayrımcılık oldukça yaygındır.

Sonuç olarak, psikiyatrik teşhis almış bireylerin ve zihinsel engelli bireylerin Türkiye’de toplumsal yaşama eşit vatandaşlar olarak katılabildikleri söylenemez. Tam aksine, mevcut sistem, bu bireylerin yıllarca kurumlarda kalması ve dolayısıyla toplumsal yaşamdan yalıtılması ile sonuçlanmaktadır. Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’nin Türkiye hükümeti tarafından imzalanması, engelli bireylerin eşit vatandaşlar olarak yaşamın her alanına aktif katılımını öngörmesi açısından Türkiye’de yaşayan engelli bireylerin yaşam koşullarının değiştirilmesi yolunda önemli bir adım olacaktır.