Türkiye'de akıl ve ruh sağlığı alanındaki koşulların iyileştirilmesi ve hak temelli bir algı değişikliğine yönelik ilk kapsamlı sivil izleme çalışmasının sonuçları 23-24 Ekim'de duyuruldu.

Akıl ve Ruh Sağlığında İnsan Hakları Talep Edildi.

Ruh Sağlığında İnsan Hakları Girişimi Derneği'nin (RUSİHAK) Haziran 2007'den bu yana Türkiye'nin büyük ruh sağlığı hastaneleri ve zihinsel engeli bulunan bireylerin kaldığı bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde, koşulların iyileştirilmesi ve hak temelli bir algı değişikliği sağlanması amacıyla yürüttüğü izleme ve değerlendirme çalışmasının bulguları, 23-24 Ekim 2008 tarihlerinde kamuoyuna açıklandı. Ankara İçkale Otel'de gerçekleşen sempozyuma, ilgili bakanlıkların, kamu kurumlarının, sivil toplum kuruluşlarının yanı sıra uygulama yapılan illerden tedavi görenler, yakınları ve kurum çalışanları da konuşmacı olarak katıldı. Sempozyuma yaklaşık 150 kişi katıldı.

Psikiyatrik teşhis almış ve zihinsel engeli bulunan bireylerin haklarının tanınması ve toplumsal yaşama katılımı düşüncesinden hareket eden projenin amacı, bu bireylerin görünürlük ve savunuculuk kapasitesini artırmak, gereksinim ve problemlerinin insan hakları perspektifinden tartışılabildiği bir ortam yaratmak idi.

Türkiye'de, akıl ve ruh sağlığı alanında insan hakları savunuculuğu yapan ilk sivil toplum kuruluşu olan RUSİHAK, proje çerçevesinde insan hakları avukatları, ruh sağlığı uzmanları, sanat eğitmeni ve aktivistlerden oluşan 8 kişilik bir ekip ile sırasıyla Manisa, Elazığ, Adıyaman, Adana, Samsun, Ankara ve İstanbul'da yer alan 6 büyük ruh sağlığı hastanesi ve 6 bakım ve rehabilitasyon merkezini ziyaret etti. Söz konusu kurumlardaki tutulma koşulları, fiziksel koşullar, hareket serbestliği, bakım ve tedavi olanakları, bilgilendirme, hasta hakları uygulamaları gibi konular uluslararası insan hakları açısından detaylı olarak incelendi ve koşullar belgelendi. Kurumlarda tedavi gören toplam 230 kişi ve 88 kurum çalışanının sorunlara ilişkin tespitleri ve çözüm önerileri derlendi; bu kişilere yönelik alternatif, iyi örnek etkinlikleri düzenlendi. Ziyaret edilen illerde, tedavi görenler, kurum çalışanları, kurum yöneticileri, doktorlar, hemşireler, illerdeki kamu kurumu temsilcileri, tedavi görenlerin yakınları gibi konuyla ilgili bütün paydaşların ilk defa eşit bir platformda bir araya gelerek fikirlerini paylaştıkları ve çözüm önerileri geliştirdikleri, toplam 200 kişinin katıldığı yuvarlak masa toplantıları düzenlendi.

Bir buçuk yıl süreyle, Türkiye'nin bölgesel ruh sağlığı hastaneleri ile zihinsel engelli kişilerin kaldığı bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde, hem sorunu birebir yaşayan kişilerin görüşlerinin derlenmesi hem de RUSİHAK ekibinin her kurumda yürüttüğü inceleme çalışmasına dayalı bulgular ve sonuçlar, 23-24 Ekim 2008 tarihlerinde Ankara İçkale Otel'de çeşitli bakanlıklardan, yetkili kamu kurumlarından ve sivil toplum kuruluşlarından temsilcilerin katıldığı bir sempozyumla kamuoyuna açıklandı. Çalışmanın sonucunda öne çıkan bulgular şöyle:

• Birtakım iyi uygulamalar olsa da, Türkiye'nin ruh sağlığı hastaneleri, bakım ve rehabilitasyon merkezleri uluslararası insan hakları kriterleri açısından oldukça olumsuz koşullara sahip;
• Kurumlarda özellikle tutulma koşulları, teşhis ve tedavi konusunda bilgilendirme, rehabilitasyon hakkına erişim, hareket serbestliği, istemsiz yatışlar (kişinin kendi onayı olmadan kuruma yatış), genel tıbbi bakım ve tedavi konularında ciddi insan hakları ihlalleri yaşanıyor;
• Toplum içerisinde ruh sağlığı tedavisi gören ve zihinsel engeli bulunan bireyler eğitim, rehabilitasyon ve istihdam hakkından yararlanmada ciddi sorunlar yaşıyor. Damgalama, ayrımcılık ve kötü muamele her alanda yaygın;
• Mevcut hizmetler kalıcı bir ilerleme ile sonuçlanmıyor. Aynı kişiler defalarca hastaneye yatıyor;
• Ömür boyu kurumlarda kalan kişiler var. Çoğunun ziyaretçisi yok;
• Kurumlarda çalışma koşulları çalışanlar açısından tatmin edici değil, ciddi bir motivasyon eksikliği var;
• Hizmet alan ve hizmet veren kesimlerin önerisi ortak: Akıl ve ruh sağlığı alanında acilen toplum-temelli hizmetlere geçilmesi gerekiyor;
• Kurumları düzenli olarak izleyecek bir sivil ve bağımsız izleme mekanizmasına ihtiyaç var.

RUSİHAK akıl ve ruh sağlığı alanındaki izleme çalışmasını İnsan Hakları Gündemi Derneği ve Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Politika Forumu ile işbirliği içerisinde, Hollanda Büyükelçiliği ve Açık Toplum Enstitüsü'nün desteği ile yürüttü. SHÇEK ve Sağlık Bakanlığı'nın izniyle yürütülen projenin çıktılarının detaylı olarak kamuoyu ile paylaşıldığı "Akıl ve Ruh Sağlığında İnsan Hakları" sempozyumunda, proje çerçevesinde hazırlanan raporda ortaya çıkan alternatif toplum-temelli hizmet modellerinin tartışıldı ve kurumlar arası işbirlikleri ile somut adımların atılması yönünde öneriler dile getirildi.

SHÇEK Özürlü Hizmetleri Daire Başkanı Avni Özkaya panelde konuşan engeli bulunan bireyleri dinledikten sonra "Galiba tüm yatılı kurumların kapatılması gerek. Aslında en iyisi toplum içerisinde yaşam olanakları yaratmak" şeklinde konuştu. Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Başhekimi Medaim Yanık ise RUSİHAK'a yaptığı çalışmadan dolayı teşekkür etti, bu çalışmanın ruh sağlığı hizmetlerinin iyileştirilmesi için önemli olduğunu ifade etti. Sorunları yaşayan kişilerin yaşadıkları bölgelerden uzaktaki, büyük yatılı kurumlarda tutulduğu sürece insan hakları ihlallerinin kaçınılmaz olduğunu belirtti. Özürlüler İdaresi Başkanı Abdullah Güven, çalışmanın önemine değinerek devlet-sivil toplum işbirliğini vurguladı. İnsan Hakları Gündemi Derneği Başkanı Orhan Kemal Cengiz, acilen sivil ve bağımsız bir izleme mekanizmasına ihtiyaç olduğunun altını çizdi.

Avrupa Birliği Katılım Ortaklığı Belgesine 2008 yılı başında eklenen 28. maddedeki "ruh sağlığında kurum temelli hizmetlerden toplum temelli hizmetlere geçilmesi"nin gerekliliği ile aciliyeti bir kez daha vurgulanan toplum temelli hizmetlere geçiş sürecinde, akıl ve ruh sağlığı alanında özel ihtiyaç sahibi bireylere yönelik yapıcı ve yaratıcı çözümler için ilgili tüm kurum, kişi ve grupların işbirliği gerekmektedir. 

Emeği geçen tüm şahıs, kurum ve kuruluşlara teşekkür ederiz.

Hazırladığımız ulusal raporu buradan indirebilirsiniz: rusihakulusalrapor.pdf

Not: Dosya büyük boyutludur (4 MB). İndirme vakit alabilir.

rusihak
Ruh Sağlığında İnsan Hakları Girişimi Derneği
Tel: 0212 252 49 20   Faks: 0212 252 49 08
GSM: 0539 436 32 62
e-posta: ruhsagligindainsanhaklari@gmail.com   Web: www.rusihak.org